Graag naar HD

Hoe wij graag van SD naar HD gingen (rond 2004)

Hoe we allemaal overstapten op HD.

Hier in Nederland kijken we al tijden naar televisie op het PAL systeem.
Het PAL systeem (Phase Alternating Line) bestaat al sinds de eerste televisies op de markt kwamen. Het eerste journaal werd in 1953 uitgezonden.

PAL heeft 720 pixels in de breedte en 576 pixels in de hoogte, er zijn 25 beelden per seconde en per beeld twee field. Op de fields komen we nog terug.

Zo ziet een kleuren plaatje er uit in 4:3 beeldverhouding uit
4 bij 3

Dit plaatje is 720×576 pixels. (PAL)

Hier hebben we jaren naar gekeken tot er iemand bedacht dat dit toch wel heel weinig pixels zijn en de PAL norm ook wel heel ouderwets. Men vond dat we op HD over moesten stappen om de elektronica industrie een boost te geven. In 1993 werkte ik in een studio al het geluid af voor een HD videoprogramma dat toen op experimentele basis (om te ondervinden wat de praktische problemen zouden zijn van HD) werd gemaakt.
De resolutie was 1920×1080 pixels en 30 frames per seconde (nog op de Amerikaanse NTSC standaard). Toch heeft het nog geruime tijd geduurd voor we overstapten. Ook omdat de monitor om het HD beeld te kunnen zien toen f 100.000,- kostte, Ik geloofde niet dat de consument dit uit wilde geven.
Dat programma in 1993 was dan ook het enige wat ik toen zag in HD.

HD was nog te ver weg, er was een ander voorstel en dat was breedbeeld. Geen beelden meer die in de verhouding 4 bij 3 (4 breed en 3 hoog), maar nu in het moderne 16 bij 9 ofwel breedbeeld.
Maar hoe doe je dat, kan je zomaar van 4:3 naar 16:9? Nou nee daar komt wel even wat voor kijken. Laten we met de camera beginnen. Professionele camera’s waren kostbaar, een Ikegami schoudercamera kostte vanaf f.60.000 ,-, niet echt een dingetje om even te vervangen als je als cameraman werkte. Dat snapte de industrie ook wel dus werd er een systeem bedacht dat je wel met oude camera’s toch breedbeeld kon opnemen. Men schroefde een anamorfe lens op de camera. Deze lens vervormde het beeld dat opgenomen werd en maakte het als volgt.
16 bij 9 breedbeeld

720×576 pixels, vierkante pixels met anamorf opgenomen beeld.

nou je ziet meteen dat hier iets niet klopt, de auto is te smal. Ook zie je dat alle beeldpunten gebruikt zijn alle 720×576 pixels zijn in gebruik.
Ons eerste plaatje had ook 720×576 pixels, deze pixels zijn vierkant.
Dit nieuwe anamorfe plaatje is ook 720 bij 576 en heeft ook (op dit moment) vierkante pixels.

Om nu breedbeeld in de PAL norm te laten vallen (heel Nederland heeft televisies in PAL), bedacht men dat pixels niet altijd vierkant hoeven te zijn, deze kunnen ook langgerekt zijn in de breedte, rechthoekige pixels.
Als je in bovenstaand plaatje de pixels verandert van vierkant in brede pixels gebeurt het volgende
Breedbeeld
720×576 pixels in breedbeeld anamorf, met brede pixels
Perfect breedbeeld met evenveel pixels als de 4:3 beelden die daarvoor hadden. Een nieuw formaat beeld dat in de oude PAL norm past.

Dat lijkt een flinke stap voorwaarts, maar al snel bleek dat de overgang van 4:3 naar 16:9 breedbeeld minder eenvoudig was. Immers als men nu ineens breedbeeld zou gaan uitzenden dan zou het overgrote deel van Nederland (die ene uitgezonderd die ook een breedbeeld televisie had) wel steeds hele slanke mensen zien op televisie, of smalle auto’s zoals de anamorf vervormde versie van de auto hierboven.
Nou ja niet getreurd dan doen we het volgende zodat iedereen weer gelukkig is.
Letterbox
Dit beeld heet letterbox formaat, breedbeeld in een 4:3 kader.

Tja inderdaad geen klachten meer. Maar ho ho wacht eens even, is dat vooruitgang? We hadden een prima vol beeld met deze auto in 4:3, brengt de vooruitgang dan alleen maar twee zwarte balken mee. Ja inderdaad, de vooruitgang wil dat we naar breedbeeld gaan en de PAL norm staat ons niet toe omdat in 1 keer te doen. Daarom stappen we eerst over op breedbeeld in een 4:3 scherm, letterbox, zodat we kunnen wennen aan de filmbeeld verhouding van 16:9. Er zijn nog steeds 720 pixels bij 576 te zien, maar een deel daarvan doet niet meer mee voor de beleving, die zijn namelijk zwart. Het plaatje dat we overhouden is 720 bij 434.
Eerst hadden we beelden met 414.720 pixels (720×576) om van te genieten en nu zijn er nog maar 312.480 (720x 434), dat is 102.240 pixels minder, toch bijna 25% minder.

Het heeft mij best verbaasd hier nooit iemand over te horen. Maar het wordt nog een tandje erger. Nu beginnen er inderdaad 16:9 televisies op de markt te komen en ook nog te verkopen. Eerst nog de conventionele met een beeldbuis, later de flatscreens Die mensen zitten nu te kijken naar een 4:3 letterbox beeld in een 16:9 kader, dat ziet er ongeveer zo uit.
Letterbox in breedbeeld
Dit heeft de naam pillarbox, aan alle kanten zwarte balken, jeetje da’s geen gezicht. Koop ik een nieuwe TV zie ik veel zwart. Maar dit is wel hoe het beeld binnen kwam. Gelukkig hebben we een knopje op de afstandsbediening dat “zoom” heet. Ach als we dat indrukken komt het allemaal goed. Maar voor we op dat knopje drukken…
Het scherm van een breedbeeld televisie is 720 bij 576 pixels en de pixels zijn breed. Als bovenstaande plaatje klopt hoeveel werkelijk gebruikte pixels zie ik dan? 540×434, dat zijn 234.360 pixels in plaats van 414.720, iets meer dan de helft!
Shit daar is wel even wat beeld verdwenen… laat ik maar gauw op de zoom knop drukken!
Ah gelukkig nu heb ik pas waar voor mijn geld!

Letterbox zoom naar breedbeeld
Letterbox beeld vergroot tot breedbeeld (133%), ziet er wel een beetje fuzzig uit.

Ik denk dat ieder weldenkend mens kan begrijpen dat het oude 4:3 scherm er veel beter uitziet dan het breedbeeld dat we uiteindelijk kregen.
Het valt mensen wel op dat DVD’s er wel erg goed uitzien in breedbeeld. Dat klopt als een bus, DVD’s zijn anamorf, en gebruiken dus de echte volle PAL resolutie van 720×576 en met elke pixel in actie! (zonder zwarte balken tenzij een film in Cinemascoop dan krijgen we toch weer smalle zwarte balken boven en onder). Zelfs op HD schermen zien DVD’s er goed uit. Sommige mensen vinden zelfs de DVD beter dan de Bluray.

Conclusie.
We zijn wel voor de gek gehouden, we hebben uiteindelijk zo weinig pixels te zien gekregen dat we massaal overgestapt zijn op HD omdat “gewoon” televisie er niet meer uitzag.
Natuurlijk kon de analoog 4:3 televisiekijker niet opgescheept worden met een anamorf (vervormd) beeld om de 16:9 schermen te vullen. Maar waarom konden we wel een letterbox beeld opblazen voor de 16:9 kijkers terwijl dat minstens net zo erg is.

Ik heb maar weinig (vak) mensen ontmoet die het hier over hebben. Vakmensen maakten de programma’s natuurlijk in breedbeeld en wel de juiste anamorfe kwaliteit (zoals op de DVD). Het waren de kabeldistribiteurs die van deze breedbeeld programma’s letterbox maakten, zodat ze niet gebeld werden door iedereen om te mopperen over het beeld. Ook stuurden de kabelaars het zoom signaal mee, een signaal waarmee de breedbeeld televisie automatisch in de 133% zoomstand ging staan. Juist omdat het automatisch ging dacht iedereen dat het hier om de juiste kwaliteit ging.
Ik heb maar één maal gehoord dat iemand boos de Rembrandttoren in Amsterdam in is gegaan om bij Philips te protesteren tegen de zwarte pixels die we thuisbezorgd kregen, zwart terwijl we betaalden voor gekleurde pixels. De man werd voor gek versleten, helaas had hij echt gelijk. Ik denk dat dit het best bewaarde geheim van de industrie is.

Toen we nog een beeldbuis hadden ging het nog wel, maar op onze moderne HD schermen is de analoge televisiekwaliteit door bovenstaand fenomeen wel heel erg slecht om naar te kijken. Daarom willen we allemaal digitale televisie en liefst in HD. Nu hebben we geen gedoe meer met inzoomen en anamorfe vervorming, geen brede pixels meer maar vierkante. Ook oude beelden worden nu weer op een normale manier weergegeven. Alleen teveel afstandsbedieningen (o.a. voor de digitale ontvanger).

Nu hebben we digitaal televisie en in HD. We zijn nu vaak onder de indruk van ons oude PAL systeem in anamorfe vorm. We krijgen nu pas de kwaliteit te zien van onze DVD’s die allemaal 720×576 pixels zijn. Eigenlijk zien we nu pas de kwaliteit die we 20 jaar geleden hadden. Echt full HD is een stap extra.

Fields

Daar zou ik op terugkomen.
Fields is een systeem dat verzonnen is omdat men vroeger niet zulke snelle electronica had om een heel beeldje ineens op het scherm te zetten. Men deelde een beeldje op in twee fields. Men zette eerste de oneven lijnen op de buis en daarna de even lijnen ertussen. Ons oog is zo traag dat het niet opvalt. Tegenwoordig is progressive heel modern. Het is niet alleen een mooi woord (vooruitstrevend) het betekent dat een beeld in een keer op je scherm gezet wordt, dus zonder fields.
Iedereen is het er weer over eens, progressive is tof! Ja maar ik ben toch niet zo erg blij. Als ik even nadenk en dat field systeem voor ogen houd dan kom ik op heel iets anders uit.
Progressive heeft 25 hele beelden per seconde. Met fields (ookwel interlaced genoemd) hebben we het over 50 halve beelden per seconde. Interlaced heeft dus een twee keer zo grote tijdresolutie dan progressive. Kan je dat zien? Jazeker, alle snelle bewegingen zien er progressive gewoon niet strak uit maar schokkend. Interlaced ziet het er wel verdomde strak uit. Ok, dat is in beweging, is er dan een voordeel met progressive als je een stilstaand object ziet? Nou nee eigenlijk niet, omdat je met fields hetzelfde plaatje krijgt als progressive als het object niet beweegt. Dus er zit alleen maar een nadeel aan progressive? Ja inderdaad, interlaced heeft eigenlijk gewoon geen nadelen (behalve de naam).

Het lijkt alsof ik graag terug wil naar de beeldbuizen tijd, nee absoluut niet! Hoewel de beeldbuis lang een mooier plaatje gaf dan HD LCD. Dit kwam door het gehaspel met letterbox en zoom. Zou ik toch niet meer het gepiep van het hoogfrequent gedeelte van de beeldbuis willen horen, het geknipper kan ik ook missen alsook de onscherpte in de hoeken, en dan hebben we het nog niet over de voetafdruk van de kast en de beperkte grootte van het scherm.
Nadelen van de flatscreen is hoofdzakelijk het beeld enhancing systeem dat veel fabrikanten gebruiken. Ik denk dat dat ook nog van het letterbox gedoe kwam, om het er toch beter uit te laten zien. Vervelend en ergerlijk als een logo in de hoek ineens onscherp wordt omdat er ergens anders in beeld wat beweegt. Gelukkig worden die systemen wel beter. Ik ben blij met de vierkante pixels (zoals op computerschermen), geen vervorming in de hoeken meer, het inmiddels betere contrast, en nauwelijks een voetafdruk, scherm tot op de rand en bijna onbeperkte grootte. Jammer dat in zo’n kast niet een goed geluid te bouwen valt, maar ook met een buis had ik het geluid al over mijn hifi.

Nog even op een rijtje:

De kwaliteit bij de programma makers:
PAL 4:3, 720×576 pixels, 25 frames per seconde en twee fields (25i). 100% kwaliteit.
PAL 16:9, 720×576 pixels, 25 frames per seconde en twee fields (25i) anamorf. 100% kwaliteit. (dit is gelijk aan de DVD kwaliteit)

De kwaliteit in de huiskamer bij analoge ontvangst:
PAL 4:3, 720×576 pixels, 25 fps en 2 fields (25i), 100% kwaliteit (414.720 pixels)
PAL 16:9 op een 4:3 televisie: 720×434 pixels, ca 75% kwaliteit (312.480 pixels)
PAL 16:9 op een 16:9 televisie: 540×434 pixels, ca 57% kwaliteit (234.360 pixels)

Gelukkig is dit voor veel mensen achter de rug en zijn we nu in het HD tijdperk.

HD heeft vele gezichten en kwaliteiten:
Full HD 2k: 1920×1080, 25 fps en twee fields (1080i genaamd)
Full HD 2k: 1920×1080, 25 fps progressive (1080p genaamd)
HD: 1280×720, 25 fps en twee fields (720i)
HD: 1280×720, 25 fps progressive (720p)
Deze formaten hebben vierkante pixels.

Nieuwere formaten zijn full HD 2k met hogere framerates b.v. 50 frames per seconde, hierbij vervallen de fields.

En de industrie wil ons graag naar het 4k formaat hebben zodat we allemaal naar de winkel rennen en nieuwe televisies kopen. En natuurlijk gaan we dat doen!

UHD-1 (Ultra HD-1) 4k: 3840×2160 pixels.
UHD-2 (Ultra HD-2) 8k: 7680×4320 pixels ligt ook al op de plank.

Veel kijkplezier

Frank Koppelmans

Gewoon “streamen” is gratis! Om “live” uit te zenden is meer nodig!

Streamen is gratis

Streamen op zich is het indrukken van een knop op je laptop en dat is gratis. Wat je dan hebt, is een live lijn naar naar Youtube, Vimeo, Facebook, etc. Jouw publiek kan dan live zien en horen wat je “uitzendt”. Het heeft iets weg van het uitzenden van een televisieprogramma.

Wat heb je minimaal nodig om “live” uit te zenden

Het klinkt allemaal heel simpel zelf iets uitzenden, maar daar komt toch echt meer bij kijken.  Het maken van een live televisieprogramma is namelijk complex. Zelfs als je alleen maar een simpele presentatie wil laten zien, ook al gebruik je daarvoor Powerpoint. Gebruik je bijvoorbeeld maar één camera dan is het gewoon saai om naar te kijken. En dat is vaak niet wat je wilt. Eigenlijk wil je niet dat een camera jouw Powerpoint laat zien, maar wil je de presentatie direct plaatsen op een stream. Makkelijk gezegd, maar daar zijn nogal wat technische handelingen voor nodig.

Ook moet er voldoende licht zijn, liefst licht waardoor alles wat je wilt uitzenden er ook mooi en professioneel uitziet. Het is ook belangrijk dat je stem, of de presentatorstem, luid en duidelijk te horen is. Daar heb je microfoons voor nodig, die dan weer netjes afgeregeld moeten zijn door een geluidstechnicus. Dit geldt ook voor het geluid uit je Powerpoint, de filmpjes en muziekfragmenten die je wilt laten zien.

Maar er kan meer

Alles wat op de presentatie computer te zien is, kan in beeld komen, dus ook zoom gesprekken, skype gesprekken, Teams meetings, filmpjes en muziek. Voor live gesprekken zijn nog wat extra technische zaken nodig. Vaak wordt gevraagd of er een live chat mee kan lopen, zodat kijkers meteen vragen kunnen stellen. Dat kan, maar hou er rekening mee dat de stream vaak een vertraging heeft. Op YouTube kan dat variëren tussen enkele seconden tot wel 30 seconden. Live reageren is dan lastig. Op Vimeo is dat maar enkele seconden. Een chatbox maak je zelf aan. De presentatie computer om life te kunnen chatten kunnen wij leveren. Hou er rekening mee dat een livestream over de gehele wereld bekeken kan worden. Belangrijk dat de livestream er dan ook goed uitziet met de vormgeving van je bedrijf. Er kunnen live naamtitels in beeld gebracht worden, zodat kijkers ook weten wie er aan het woord is. Deze moeten vooraf gemaakt worden. Om alles in goede banen te leiden heb je een regisseur nodig, die ook moet weten wie wanneer te zien is zodat de juiste titel bij de juiste persoon te zien is.

Wat heb je nodig

Nog niet zo heel lang geleden had je voor dit soort producties een vrachtwagen met apparatuur en personeel nodig.

Zo zag het er vroeger uit. Nu kan het allemaal wel simpeler maar desondanks blijft het gebruik van apparatuur nodig. 
AFFR 2020 regie
De regieplek op het AFFR 2020 (hiernaast staat nog een mengpaneel)

Naast alle technische mogelijkheden zijn voor de operationele uitvoering al snel de inzet van een regisseur, cameraman, geluidstechnicus en iemand die de presentatie computer bedient nodig.

Voorbeeld van een live stream:

Dit is de livestream vanuit zaal 1 van Lantarenvenster tijdens het AFFR 2020. Let op de live tour door een straat in Rotterdam op ca 23:45 min. Deze tour kwam live via facebook binnen.

Wat is er voor jouw stream nodig?

Je hebt onderstaand lijstje al snel nodig:

  1. Een grote monitor of scherm achter de presentator voor de powerpoint of andere visuals zoals logo’s.
  2. Een tweede monitor die voor de presentator zichtbaar is, anders staat de presentator steeds met zijn rug naar de camera’s.
  3. De beelden op deze monitors komen uit een computer, een laptop met HDMI-aansluiting. Deze sluiten we aan zodat deze ook rechtsreeks op de stream kan worden geschakeld. Er is iemand die deze computer bedient.
  4. Een lichtset om de presentator er mooi uit te laten zien, terwijl we toch nog het grote scherm kunnen zien.
  5. Een lavalier microfoon voor de presentator, headset, statief of handmicrofoon. Wat hij maar prettig vindt.
  6. Minstens twee camera’s zodat de wisselende beelden een aangename kijkervaring geven. Een cameraman bedient een camera, de andere staan vast ingesteld.
  7. Een Video switcher waar de camera’s op aangesloten worden en ook de presentatie computer. Deze switcher wordt bediend door een regisseur die de juiste beelden voor zet. Ook is er de mogelijkheid om b.v. een film af te spelen uit de presentatie computer of rechtstreeks op de stream.
  8. Een mengpaneel waarmee de microfoon(s) worden afgesteld en op het juiste volume gezet worden. Ook het geluid van de presentatie computer wordt hier op het juiste volume gezet zodat de presentatie stem altijd goed te horen is ook als er muziek afgespeeld wordt. Deze wordt bediend door een geluidstechnicus. Deze geluidstechnicus zorgt er ook voor dat geluid uit de presentatiecomputer hoorbaar is voor de presentator. Mogelijk zal er ook wat publiek zijn, die willen natuurlijk ook goed horen wat er gezegd of afgespeeld wordt.
  9. Wat er vaak vergeten wordt is dat er voor er echt wat live te zien valt de stream al wel werkt. Je wil dan laten zien wat er gaat komen en van wie dat komt. Dus een logo met tekst “we beginnen over enkele ogenblikken” is dan voldoende. Ook als de stream stopt wil je dit laten zien als laatste beeld met “bedankt voor het kijken”.
  10. Van belang is nog dat als je live events wil laten zien, dat zijn zoom gesprekken, Skype gesprekken, teams meetings etc, dat daar accounts voor nodig zijn, uitnodigingen verstuurd moeten worden die horen bij de juiste accounts.

Aantal personen:

  1. Presentator
  2. Regisseur
  3. Iemand die de presentatie computer bedient (Zoom, Skype, Teams, Powerpoint, Pages etct etc)
  4. Cameraman
  5. Geluidsman

1983 Viola Wills

Wonderlijk hoe je soms achter dingen komt die je totaal vergeten was.

Ik herinnerde mij vaag dat ik ooit Viola Wills had opgenomen, de leadvocal van een song. Na enig gezoek kom ik op de titel “Maybe this time” en Voila Viola Wills.

We namen dit op in Dali Press als demo, Steve Yelick deed de produktie. Natuurlijk zong ze in een Neumann U67.

BTW. Wat je hoort is natuurlijk niet de demo. In deze medley zit de song “Maybe This time”.

Steve vertelde me dat hij via Night Flight studio in Amsterdam in contact kwam met Viola. Night Flight was berucht in Amsterdam om zijn geweldige creatieve sfeer.

1991 Toon Hermans

Het was mij echt een hele grote eer om hieraan te werken samen met Bert Haanstra en Gaby Hermans. Het werk ging erg soepel en makkelijk. We werkten toen al met digitaal audio en het viel Bert op hoe gemakkelijk veel dingen mooi te maken waren. Het was een feestje om dit te doen.

 

met dank aan Bram Bruers!

 

 

2018 Het Fraude Film Festival

Al sinds een aantal jaren verzorgen we de Filmhandling voor het FFF. Films over Fraude, van wijnfraude tot bankiers die de fout in gaan. Alleen maar boeiende films en documentaires. Ik heb zelf erg genoten van “Sour Grapes” die inmiddels ook op Netflix te zien is.

Naast de filmhandling verzorgen we ook aanpassingen zoals inkorten en afwerking van films die nog niet helemaal klaar zijn. En beheren we het archief van het FFF.

We leveren DCP’s en alle files zijn natuurlijk conform norm EBU r128. Om de DCP’s te checken hebben we de beschikking over een eigen DCP player.

2018 Het Achitectuur Film Festival Rotterdam

Voor het AFFR deed ik weer de filmhandling. Meer dan 100 films kwamen hier aan via Internet en Fedex. We hebben ze allemaal getest en eventueel aangepast met subtitles. Vaak maakten we een DCP van de film en levelden we het audio naar de r128 norm. Het ging maar met 1 film mis maar die was niet door mijn handen gegaan. Het AFFR is nu een jaarlijks event!

Ook mochten we de Talkshow in de Foyer van LantarenVenster verzorgen. We schakelden het beeld live en ‘s avonds stonden de shows op Internet.

De 2018 Leader van Asteroids Harold Houdijk en de eerste Talkshow.

Camera: Michelle Koppelmans

Camera: Renate Bergsma

Geluid: Xander Koppelmans

 

1993 D.A.R. Soundstation Sigma

Al in 1993 werkte ik op een harddisk recording systeem van Digital Audio Research. Een wonderbaarlijk goed systeem dat toentertijd tot 16 kanalen ging maar nog steeds features heeft die we vandaag nog missen in de moderne DAW’s. Niet alleen realtime crossfades maar ook realtime EQ en 2 aux sends per segment! Je kon van 1 general noise track wel tientallen verschillende general noises maken door elk segmentje een andere EQ en level te geven, daarna mocht je gewoon crossfaden van de een naar de ander, superhandig. Het telefoongeluid en gewoon geluid van een stem op 1 track. EQ kon je ook gewoon van segment naar segment kopieren. Met twee aux sends per segment kon je ook ruimtesimulatie gebruiken en crossfaden. Muziek laten klinken zoals die in het toilet van een disco klinkt, en laten crossfaden met geluid zoals op de dansvloer, zo loop je van het toilet naar de dansvloer in 1 crossfade (van 30 seconden?) op 1 track.

In feite kon de DAR makkelijk 32 kanalen afspelen omdat op 16 kanalen realtime crossfades mogelijk waren met EQ en AUX sends.

Deze systemen hadden een touchscreen en een speciaal console. De CPU’s waren gewoon 386 en 486 van Intel. De snelheid kwam van de programmeertaal RMX en de geweldige programmeur Mike Parker die het onderste uit de kan kon halen en dus zijn tijd ver vooruit was. Wij hielpen bij de ontwikkeling van DAR met praktische suggesties. Onsymetrische crossfades waren van ons en “roll” de inhoud van een segmentje doorscrollen zonder de in en uit te veranderen.

Het was onder andere deze DAR Sigma dat de serie Palaces zo snel in elkaar gezet kon worden.

1993 Palaces

De DAR kon al twee tracks met verschillende stemmen lipsynchroon maken, alsof een vrouw ineens een mannenstem had.